Je kunt de hele dag hard werken en toch niet toekomen aan wat je belangrijk vindt. Dat komt soms door een te volle agenda of voortdurende onderbrekingen. Maar er kan ook iets anders spelen: je houdt jezelf bezig met kleinere, veilige taken omdat een belangrijke opdracht onzekerheid of spanning oproept. Dat patroon herkennen is de eerste stap om het te veranderen.
Het is 17.12 uur. Je hebt twaalf mails beantwoord, drie collega’s geholpen en een verslag afgewerkt. Je bent de hele dag druk bezig geweest.
Toch staat dat ene belangrijke voorstel nog altijd onaangeroerd op je computer.
Morgen begin je eraan. Dat had je vorige week ook al besloten.
Misschien heb je werkelijk te weinig tijd. Maar misschien speelt er iets anders. Want waarom lukt het zo gemakkelijk om allerlei verzoeken van anderen af te werken, terwijl je bepaalde taken voor jezelf blijft uitstellen?
Het antwoord heeft niet altijd met timemanagement te maken.
Soms helpt al dat nuttige werk je om iets te vermijden waar je tegenop ziet.
Waarom ben je de hele dag bezig, maar blijft het belangrijkste liggen?
Kleine taken geven snel het gevoel dat je iets bereikt. Je beantwoordt een mail, lost een probleem op of helpt een collega. Het resultaat is meteen zichtbaar. Belangrijke opdrachten vragen meestal meer tijd en brengen soms onzekerheid met zich mee. Daardoor krijgen ze gemakkelijk minder aandacht dan ze verdienen.
Neem dat gesprek met je leidinggevende over je toekomst in het bedrijf. Je wil het al maanden voeren. Je bent niet meer gelukkig in je functie, maar twijfelt over wat je dan wel wil.
Ondertussen blijf je uitstekend functioneren. Je neemt extra opdrachten aan, helpt nieuwe collega’s en bereidt vergaderingen grondig voor.
Niemand merkt dat je met iets worstelt.
Sterker nog, misschien denk je zelf dat het voorlopig wel meevalt. Je hebt het tenslotte voortdurend druk.
Er bestaat een begrip voor een patroon waarbij veel activiteit verhult dat belangrijke doelen nauwelijks dichterbij komen: schijnproductiviteit.
Dat betekent overigens niet dat al die andere taken nutteloos zijn. Je collega’s helpen kan waardevol zijn. Administratie moet gebeuren. En sommige jobs bestaan nu eenmaal grotendeels uit reageren op vragen.
Het wordt interessant wanneer je merkt dat bepaalde opdrachten telkens opnieuw blijven liggen, zelfs op dagen waarop je er wél tijd voor had.
In coaching vind ik daarom één vraag bijzonder waardevol:
Welke taak zou je waarschijnlijk nog steeds uitstellen als je morgen een volledig vrije voormiddag kreeg?
Het antwoord kan iets zichtbaar maken wat in een gesprek over agenda’s en prioriteiten verborgen blijft.
Wanneer wordt hard werken een manier om iets te vermijden?
Een moeilijke opdracht roept soms een onaangenaam gevoel op. Je twijfelt of je het goed zult doen, vreest kritiek of weet niet welke keuze je moet maken. Door iets anders te doen, verdwijnt dat ongemak tijdelijk. Die opluchting maakt het verleidelijk om de moeilijke taak opnieuw uit te stellen.
Stel dat je een voorstel wil doen om de samenwerking binnen je team te verbeteren.
Je hebt een idee waar je al een tijdje over nadenkt. Toch blijf je zoeken naar extra informatie. Je bekijkt voorbeelden van andere organisaties, past je presentatie aan en formuleert je argumenten nog wat scherper.
Voorbereiding is natuurlijk nuttig. Maar na drie weken heb je nog altijd niemand je voorstel laten lezen.
Misschien omdat je vreest dat je leidinggevende het niet goed genoeg zal vinden. Of omdat je niet weet hoe je zult reageren wanneer iemand je idee afwijst.
Zolang je blijft voorbereiden, hoef je dat moment niet mee te maken.
Psychologisch onderzoek laat zien dat uitstelgedrag geregeld samenhangt met het vermijden van onaangename gevoelens. Je probeert je op korte termijn beter te voelen.
Dat patroon versterkt zichzelf:
Je denkt aan de moeilijke opdracht en voelt spanning. Je kiest een gemakkelijkere taak en merkt dat de spanning afneemt. Daardoor wordt het aantrekkelijk om de volgende keer opnieuw uit te wijken.
Ondertussen verdwijnt de oorspronkelijke opdracht niet. De deadline nadert, je begint je schuldig te voelen en de taak lijkt steeds zwaarder.
Een taak wordt niet altijd moeilijker omdat ze groeit. Soms groeit vooral de spanning eromheen.
Dat verklaart waarom iemand uren kan werken en toch het gevoel heeft dat hij nergens geraakt.
De vraag is dan niet hoeveel tijd je nodig hebt, maar wat je probeert te voorkomen door nog niet te beginnen.
Welke rol spelen perfectionisme en de behoefte om anderen tevreden te houden?
Bij mensen met perfectionisme kan de angst om fouten te maken of controle te verliezen ervoor zorgen dat belangrijke taken blijven liggen. Wie moeilijk grenzen stelt, kan dan weer eigen plannen opzijschuiven om anderen tevreden te houden. Beide patronen kunnen samengaan met hard werken, waardoor het uitstelgedrag niet meteen opvalt.
Als goed werk nooit goed genoeg voelt
Mensen met perfectionisme willen hun werk vaak zorgvuldig aanpakken. Daar is op zichzelf niets mis mee.
Het wordt lastig wanneer een fout veel meer betekent dan een fout.
Misschien denk je dat een onvolmaakt voorstel bewijst dat je onvoldoende bekwaam bent. Of voel je je persoonlijk verantwoordelijk voor alles wat verkeerd zou kunnen lopen.
Je blijft daarom controleren, verbeteren of extra informatie verzamelen.
Het probleem is dat je vooraf nooit volledig kunt uitsluiten dat iemand kritiek zal hebben.
Op een bepaald moment vraagt vooruitgang dat je iets doet waarvan je de uitkomst nog niet kent.
Een vraag die dan kan helpen:
Wat zou ik nu doen als ik niet eerst zeker hoefde te zijn dat het goed ontvangen wordt?
Misschien zou je een eerste versie delen. Een vraag stellen. Of eindelijk die beslissing nemen waarover je al weken nadenkt.
Als je anderen niet wil teleurstellen
Er bestaat nog een andere manier om je eigen prioriteiten uit het oog te verliezen.
Je bent iemand op wie collega’s kunnen rekenen. Wanneer iemand hulp vraagt, maak je tijd. Ook als je eigenlijk met iets anders bezig bent.
Het voelt goed om behulpzaam te zijn. Maar misschien ervaar je ook schuldgevoel wanneer je niet meteen reageert.
Een collega vraagt bijvoorbeeld of je een document wil nakijken. Je eigen verslag moet nog af, maar je zegt onmiddellijk ja.
Niet omdat dat document noodzakelijk dringender is. Misschien wil je vooral vermijden dat je collega teleurgesteld raakt.
Voor iemand die moeite heeft met grenzen stellen, kan een kwartier ongestoord werken daardoor verrassend lastig zijn.
Want die vijftien minuten beschermen betekent dat je iemand anders soms zult moeten laten wachten.
Waarom krijgen dringende vragen zo gemakkelijk voorrang?
Iets wat dringend lijkt, trekt snel onze aandacht. Onderzoek laat zien dat mensen zelfs een minder waardevolle taak kunnen verkiezen wanneer die een kunstmatig gevoel van urgentie krijgt. Op het werk kan dat effect meespelen wanneer nieuwe verzoeken voortdurend de aandacht wegtrekken van belangrijker opdrachten.
Daar komt nog iets bij: onderbrekingen maken het moeilijker om je aandacht bij één taak te houden.
Onderzoekers ontdekten dat gedachten over onafgewerkt werk kunnen blijven hangen wanneer we naar een andere opdracht overschakelen. Daardoor presteren we soms minder goed op die volgende taak.
Stel dat je eindelijk aan een belangrijk document begonnen bent.
Een collega verschijnt aan je bureau.
‘Heb je twee minuutjes?’
Je wil niet onbeleefd overkomen. Normaal zou je meteen stoppen.
Maar deze keer vraag je: ‘Is het dringend? Anders kom ik over een kwartier bij je langs.’
‘Dat is prima’, antwoordt je collega.
Je werkt verder en gaat daarna naar hem toe.
Er is niets dramatisch gebeurd. Je collega werd geholpen en jij hebt kunnen doorwerken.
Moet je toch onmiddellijk stoppen? Dan kun je vooraf kort noteren wat je nog moet doen wanneer je je werk hervat.
In onderzoek bleek dat zo’n korte voorbereiding mensen hielp om minder met hun gedachten bij het onderbroken werk te blijven hangen. Daardoor konden ze zich beter concentreren op de nieuwe taak die aandacht vroeg.
Die aanpak lost niet alle onderbrekingen op, maar maakt bewust overschakelen gemakkelijker.
Hoe doorbreek je de gewoonte om belangrijke taken uit te stellen?
Begin niet meteen met een nieuwe planning. Onderzoek eerst waarom je een bepaalde taak voor je uitschuift. Zodra je begrijpt welk ongemak je probeert te vermijden, kun je een kleine handeling kiezen waarmee je toch vooruitgaat. Zo werk je aan het gedrag én aan wat het gedrag in stand houdt.
Een oefening voor vanavond
Neem aan het einde van je werkdag vijf minuten en denk aan één belangrijke taak die opnieuw bleef liggen.
Beantwoord deze drie vragen:
- Wat stel ik precies uit? Beschrijf een concrete handeling, bijvoorbeeld je leidinggevende bellen of een voorstel versturen.
- Wat vind ik daar lastig aan? Ben je bang voor kritiek? Twijfel je over je keuze? Wil je niemand teleurstellen? Of weet je gewoon niet hoe je moet beginnen?
- Wat zou een eerste haalbare stap zijn als dat ongemak er morgen nog steeds is?
Die derde vraag is belangrijk.
Veel mensen wachten op het moment waarop ze voldoende zelfvertrouwen hebben, precies weten wat ze willen of geen spanning meer voelen.
Maar dat moment komt niet noodzakelijk.
Je kunt een belangrijk gesprek voorbereiden terwijl je nog onzeker bent. Je kunt een eerste versie delen zonder te weten wat anderen ervan vinden.
Dat betekent niet dat je alle risico’s moet negeren. Wel dat je onderscheid leert maken tussen risico’s die werkelijk om voorbereiding vragen en onzekerheid die nu eenmaal bij een nieuwe stap hoort.
Maak je voornemen concreet
Wanneer je weet wat je eerste stap wordt, helpt het om die aan een duidelijk moment te koppelen.
In de psychologie heet dat een als-danplan.
Bijvoorbeeld:
‘Als ik morgen om 9 uur mijn computer open, dan schrijf ik vijftien minuten aan de eerste versie van mijn voorstel.’
Onderzoek naar als-danplannen laat gemiddeld een middelgroot tot groot positief effect zien op het bereiken van doelen. Een concreet moment koppelen aan een bepaalde handeling maakt het gemakkelijker om daadwerkelijk te beginnen.
Maar maak je eerste stap niet groter dan nodig.
Voor iemand met perfectionisme kan dat betekenen dat een eerste versie voorlopig onvolmaakt mag zijn.
Wie moeite heeft met grenzen stellen, kan vooraf één zin voorbereiden: ‘Ik help je graag, maar ik wil dit eerst afwerken. Kan het om tien uur?’
En wanneer je al lang nadenkt over een andere job, hoeft je eerste stap geen sollicitatie te zijn. Een verkennend gesprek met iemand die ander werk doet, kan al nieuwe informatie opleveren.
Het gaat erom dat je een stap kiest die je werkelijk dichter bij je doel brengt, in plaats van opnieuw iets te doen dat vooral veilig aanvoelt.
Wat als je echt te weinig tijd hebt?
Niet elke uitgestelde taak wijst op vermijding. Sommige mensen hebben eenvoudigweg meer werk dan binnen hun beschikbare tijd haalbaar is. Anderen krijgen voortdurend opdrachten bij zonder invloed op hun prioriteiten. In die situaties is een betere persoonlijke planning onvoldoende en moeten ook de werkomstandigheden veranderen.
Je kunt dat onderscheid onderzoeken met een eenvoudige vraag:
Als mijn werkdruk morgen zou verminderen, zou ik deze taak dan waarschijnlijk aanpakken?
Als het antwoord ja is, spelen tijd en omstandigheden vermoedelijk een belangrijke rol.
Blijf je twijfelen, zelfs bij voldoende tijd, dan is het de moeite om te onderzoeken wat de taak moeilijk maakt.
Beide problemen kunnen natuurlijk tegelijk voorkomen.
Misschien heb je veel te veel werk én vind je het moeilijk om nee te zeggen. Of ervaar je zoveel druk dat zelfs een kleine beslissing veel energie vraagt.
Wanneer je werkdag structureel te vol zit, is een gesprek over prioriteiten nodig. Wat moet eerst? Welke opdracht kan wachten? Wat is haalbaar met de mensen en tijd die beschikbaar zijn?
Dat zijn geen vragen die je alleen met meer discipline kunt oplossen.
Veelgestelde vragen
Waarom word ik pas productief wanneer de deadline dichtbij komt?
Een naderende deadline maakt duidelijk dat je niet langer kunt blijven uitstellen. Daardoor krijgt de taak meer voorrang en is er minder ruimte om te blijven twijfelen of voorbereiden. Voor sommige mensen helpt die tijdsdruk om te beginnen. Maar wachten tot het laatste moment brengt ook stress mee en laat minder ruimte voor onverwachte problemen.
Hoe herken ik uitstelgedrag door perfectionisme?
Let erop of je blijft voorbereiden, controleren of verbeteren omdat je bang bent voor fouten of kritiek. Misschien begin je niet voordat je precies weet hoe je iets moet aanpakken. Of vind je het bijzonder moeilijk om een opdracht af te ronden. Dan kan perfectionisme een rol spelen, zeker wanneer de eisen die je jezelf stelt je vooruitgang belemmeren.
Waarom voel ik me schuldig als ik niet meteen iemand help?
Mogelijk heb je geleerd dat behulpzaam zijn belangrijk is om gewaardeerd te worden of conflicten te vermijden. Een verzoek uitstellen voelt dan al snel alsof je iemand in de steek laat. Onderzoek welke verwachtingen je jezelf oplegt. Iemand helpen en zelf grenzen aangeven kunnen perfect samengaan.
Hoe weet ik of ik overbelast ben of belangrijke taken vermijd?
Kijk of je voldoende tijd, energie en invloed hebt om je werk uit te voeren. Blijven veel verschillende taken liggen en lukt herstellen nauwelijks, dan kan overbelasting een belangrijke rol spelen. Schuif je vooral specifieke opdrachten vooruit die onzekerheid of spanning oproepen, dan kan vermijding meespelen. Beide kunnen ook samen voorkomen.
Misschien herken je jezelf in het voortdurend bezig zijn. Je neemt je werk ernstig, wil anderen helpen en vindt het belangrijk om goed werk te leveren.
Maar merk je dat bepaalde gesprekken, beslissingen of plannen telkens naar morgen verschuiven? Dan kan het waardevol zijn om daar wat langer bij stil te staan.
Wat zou er gebeuren als je dat voorstel werkelijk verstuurt? Als je eindelijk dat gesprek aangaat? Of als je één keer aangeeft dat je iets vandaag niet kunt opnemen?
Misschien ontdek je dat je minder tijd nodig hebt dan je dacht.
En misschien ontdek je iets belangrijkers: dat je al een hele tijd probeert te vermijden hoe onzeker die eerste stap voelt.
Je hoeft die onzekerheid niet eerst helemaal kwijt te raken om te kunnen beginnen.
In mijn perfectionismecoaching en loopbaanbegeleiding onderzoeken we welke verwachtingen, twijfels of gewoontes je tegenhouden. Niet om nog een beter gevulde agenda te maken, maar om je te helpen de keuzes en stappen te zetten die voor jou belangrijk zijn.
Ben je vaak druk, maar blijven belangrijke gesprekken, keuzes of plannen toch liggen? Dan kan het helpen om samen te onderzoeken wat je precies tegenhoudt. In mijn coaching en loopbaanbegeleiding kijken we naar perfectionisme, uitstelgedrag, zelftwijfel en moeite met grenzen stellen – op een concrete, nuchtere en mensgerichte manier.
Wil je daar eens over praten? Neem gerust contact op voor een kennismakingsgesprek.
Bekijk perfectionismecoaching →
In mijn wekelijkse tip deel ik concrete inzichten over perfectionisme, zelfvertrouwen, piekeren en mentale rust.
Je ontvangt meteen ook mijn gratis e-book:
Wil je leren om met minder zelfkritiek naar jezelf te kijken? Schrijf je in voor mijn nieuwsbrief met herkenbare inzichten en praktische coachingtips. Je krijgt het gratis e-book Coach jezelf als welkom.
Je ontvangt mijn nieuwsbrief. Uitschrijven kan onderaan elke mail.
Lees ook:
Onbeperkte relaxatietherapie bij je thuis
Perfectionisme maakt je net minder perfect
Gun jij jezelf een loopbaancoach?
P.S. Vond je dit waardevol? Deel het gerust.
