Wil je piekeren stoppen, dan helpt nóg meer nadenken niet altijd. Soms ontbreekt er inderdaad informatie. Maar soms weet je eigenlijk al genoeg en blijf je denken omdat je zekerheid wilt over iets wat nog onzeker is. Dat verschil herkennen kan veel veranderen.
Je hebt gisteren beslist dat je gaat solliciteren.
Vanavond controleer je alles opnieuw. De vacature. De reistijd. Je lijstje met voor- en nadelen. Even LinkedIn bekijken wie er werkt.
Twintig minuten later weet je niets nieuws.
Toch voelt stoppen onverantwoord.
Misschien heb je iets gemist. Misschien moet je er gewoon nog één nacht over slapen. Misschien komt morgen eindelijk dat gevoel:
Nu weet ik het zeker.
Dat gevoel komt vaak niet.
En dus begin je opnieuw.
Bij veel piekeren gebeurt precies dat: je hoofd behandelt onzekerheid alsof er ergens nog informatie ontbreekt.
Soms is dat ook zo.
Maar soms is er gewoon iets wat je vandaag nog niet kunt weten.
Hoe weet je dat je niet meer aan het oplossen bent?
Een lastig gesprek op het werk.
Je leidinggevende reageerde kort op een voorstel van jou. Op weg naar huis denk je:
Had ik dat anders moeten formuleren?
Daar kun je iets mee. Misschien besef je dat je te snel ging. Of te veel uitleg gaf.
Een paar uur later ziet het er anders uit.
Waarom reageerde hij zo?
Vindt hij mijn voorstel slecht?
Had ik beter gezwegen?
Waarom trek ik mij dit nu weer zo aan?
Je ligt in bed. Schouders gespannen. Het gesprek speelt voor de zoveelste keer opnieuw.
Intussen gaat het nauwelijks nog over dat voorstel.
Eén korte reactie is een verhaal geworden over wat je leidinggevende van jou denkt, hoe goed je bent in je werk en of je misschien “te gevoelig” bent.
Daar zit voor mij een bruikbaar verschil.
Als nadenken helpt, wordt het probleem meestal preciezer.
Bij piekeren gebeurt vaak het omgekeerde. Eén concrete gebeurtenis trekt steeds meer vragen mee.
Psycholoog Edward Watkins deed onderzoek naar dat verschil. Heel algemene vragen als “Waarom gebeurt dit altijd met mij?” houden mensen makkelijker in hetzelfde denkspoor dan concrete vragen als:
Wat gebeurde er precies?
Wat kan ik daaruit meenemen?
Moet ik nu iets doen?
Minder diepzinnig misschien.
Wel bruikbaarder.
Heb je nog informatie nodig, of wil je zekerheid?
Stel dat je overweegt van job te veranderen.
Er zijn dingen die je nog niet weet.
Hoe stuurt de leidinggevende het team aan? Waarom is de vacature vrijgekomen? Hoeveel ruimte krijg je om zelf beslissingen te nemen?
Dat kun je uitzoeken.
Maar dan zijn er vragen als:
Ga ik mij daar binnen zes maanden beter voelen?
Zal ik geen spijt krijgen?
Wat als ik de verkeerde keuze maak?
Daar bestaat vooraf geen sluitend antwoord op.
Toch kan je hoofd er uren aan werken.
Nog een review lezen. Nog iemand om advies vragen. Nog eens beide opties vergelijken.
Niet omdat je niets weet.
Je probeert zekerheid te krijgen over een toekomst die nog niet bestaat.
En dat is een slechte opdracht voor je denkvermogen.
Waarom voelt nóg eens nadenken zo verstandig?
Omdat piekeren niet noodzakelijk voelt als piekeren.
Het kan heel verantwoordelijk aanvoelen.
Je wilt niets over het hoofd zien. Geen domme fout maken. Later niet denken: ik had beter moeten weten.
Bij perfectionisme zie je dat heel duidelijk.
Neem een mail die eigenlijk klaar is.
Je leest hem opnieuw.
Je verandert “ik denk” in “volgens mij”.
Twijfelt.
Zet het terug.
Nog eens lezen.
De mail wordt nauwelijks beter. Maar verzenden voelt nog te vroeg.
Misschien komt hij bot over.
Misschien begrijpt de ander je verkeerd.
Misschien zie jij binnen een uur plots die ene ongelukkige formulering.
Voor een perfectionist kan nadenken zo een verzekering tegen zelfverwijt worden:
Als ik maar grondig genoeg ben, kan ik mezelf achteraf niets kwalijk nemen.
Dat werkt helaas niet zo.
Je kunt zorgvuldig kiezen en toch spijt krijgen. Een prima mail kan verkeerd vallen. Je kunt je goed voorbereiden en toch kritiek krijgen.
Dat is lastig als je gewend bent problemen op te lossen door harder je best te doen.
Sommige risico’s worden kleiner als je beter voorbereid bent.
Andere krijg je nooit op nul.
Soms zoeken we geen betere oplossing meer. We zoeken vooral de garantie dat we onszelf achteraf niets hoeven te verwijten.
Vier vragen voor het moment waarop je blijft malen
Stel dat je nog altijd naar die vacature zit te kijken.
Probeer dan vier vragen.
1. Wat weet ik echt?
Bijvoorbeeld:
De functie spreekt mij aan.
Mijn huidige werk kost mij al maanden veel energie.
De reistijd is haalbaar.
Ik weet nog weinig over de leidinggevende.
Dat zijn feiten.
Misschien is de sfeer daar verschrikkelijk is geen feit.
Het is een mogelijkheid. En mogelijkheden beginnen in een piekerend hoofd opvallend snel op voorspellingen te lijken.
2. Wat kan ik nog werkelijk uitzoeken?
Misschien kun je iemand spreken die er werkt.
Je kunt in het sollicitatiegesprek vragen waarom de vorige medewerker vertrok.
Of hoe beslissingen in het team worden genomen.
Daar kun je echt nieuwe informatie krijgen.
3. Wat probeer ik zeker te weten?
Hier wordt het interessant.
Misschien is je antwoord:
Ik wil weten dat ik geen spijt zal krijgen.
Dan weet je meteen waarom Google, LinkedIn en je lijstje je niet verder helpen.
Je zoekt iets wat informatie je niet kan geven.
4. Wanneer weet ik genoeg?
Deze vraag vergeten we vaak.
Je kunt bijvoorbeeld afspreken:
Na het sollicitatiegesprek beslis ik vrijdag. Alleen nieuwe informatie is daarna nog een reden om opnieuw te kijken.
Anders kun je zaterdag weer beginnen.
Zelfde vacature. Zelfde argumenten. Zelfde twijfel.
Sommige vragen zijn eigenlijk beschuldigingen
Waarom ben ik toch zo onzeker?
Dat klinkt als een vraag.
Maar je hebt jezelf ondertussen wel al “onzeker” genoemd.
Vergelijk dat met:
Wat maakt mij in deze situatie onzeker?
Of:
Waarom doe ik altijd zo moeilijk?
tegenover:
Waarover twijfel ik precies?
En deze hoor ik ook vaak:
Waarom kan ik dit niet loslaten?
Misschien is een betere vraag:
Wat probeer ik nog op te lossen?
Het verschil lijkt klein. Toch verandert er iets.
Je onderzoekt geen karaktertrek meer. Je kijkt naar wat er hier, in deze situatie, aan de hand is.
Warren Berger schrijft veel over de kwaliteit van vragen. Een idee uit zijn werk vind ik bijzonder bruikbaar: een echte vraag vertrekt vanuit nieuwsgierigheid. Het antwoord ligt nog open.
Veel vragen die we aan onszelf stellen zijn minder open dan ze lijken.
Waarom doe ik het altijd fout?
Waarom ben ik nooit tevreden?
Waarom kan ik dit nu nog altijd niet?
Er staat een vraagteken achter.
Maar de beschuldiging is al binnen.
Wat doe je om 23.17 uur als je opnieuw begint?
Een artikel begrijpen is één ding.
Om 23.17 uur voor de derde keer dezelfde WhatsApp-conversatie openen is iets anders.
Daarom kan een simpele afspraak helpen.
Bijvoorbeeld:
Als ik merk dat ik dezelfde beslissing opnieuw analyseer, schrijf ik eerst op welke nieuwe informatie ik nog zoek.
Kun je niets noemen?
Dan valt er waarschijnlijk weinig meer uit te zoeken.
Of:
Als ik een mail opnieuw lees zonder nog iets inhoudelijks te veranderen, vraag ik: wat moet hier nog echt beter?
Geen concreet antwoord?
Versturen.
Psycholoog Peter Gollwitzer onderzocht zulke als-dan-afspraken. Het idee is eenvoudig: je bepaalt vooraf wat je doet wanneer je in een bekend patroon terechtkomt.
Dat scheelt één onderhandeling met jezelf op het moment dat je hoofd al op volle toeren draait.
Moet je dan minder nadenken?
Nee.
Sommige beslissingen verdienen tijd.
Een jobaanbod met meer loon, andere verantwoordelijkheden en een leidinggevende die je nog niet kent, zou ik zelf ook liever niet in zeven minuten afhandelen.
De vraag is wat je denken nog oplevert.
Komt er nieuwe informatie bij? Prima.
Moet je nog iets navragen? Doe dat.
Maar als je voor de vierde keer dezelfde argumenten verschuift en vooral hoopt dat de twijfel eindelijk verdwijnt, zit je waarschijnlijk op een ander spoor.
Sommige onzekerheid verdwijnt pas ná de keuze.
En soms zelfs dan niet helemaal.
Dat hoort ook bij beslissen.
Probeer dit eens met één piekergedachte
Neem iets waar je de voorbije dagen telkens op terugkwam.
Schrijf de vraag letterlijk op.
Bijvoorbeeld:
Wat als ik de verkeerde beslissing neem?
Vraag dan:
Kan ik vandaag iets te weten komen dat deze vraag echt beantwoordt?
Zo ja: zoek dat uit.
Zo nee: probeer een vraag waarop wél iets te antwoorden valt.
Bijvoorbeeld:
Welke informatie heb ik nog nodig om verantwoord te beslissen?
Of:
Wat zou ik doen als mijn keuze achteraf minder goed blijkt dan gehoopt?
Die laatste vraag voorspelt de toekomst niet.
Ze helpt je wel zien dat een minder goede afloop niet automatisch een ramp is.
Misschien is dat een onderschat deel van besluitvaardigheid.
Je hoeft niet eerst alle twijfel kwijt te zijn.
Je kunt twijfelen en toch kiezen.
Veelgestelde vragen over piekeren
Waarom blijf ik steeds over hetzelfde piekeren?
Omdat opnieuw nadenken tijdelijk het gevoel kan geven dat je iets aan het probleem doet. Zolang je hoopt dat de volgende gedachte eindelijk zekerheid geeft, blijft je hoofd zoeken. Vraag jezelf af: ontdek ik nog iets nieuws? Als het antwoord nee is, helpt een nieuwe denkronde waarschijnlijk weinig.
Hoe stop ik met overdenken?
Maak concreet wat je probeert op te lossen. Wat weet je al? Welke informatie ontbreekt echt? En waar probeer je zekerheid over te krijgen die niemand je kan geven? Kies daarna één volgende stap of spreek een moment af waarop je beslist.
Waarom pieker ik vooral ’s avonds?
Overdag krijgt je aandacht weinig rust. Werk, gesprekken, verkeer en praktische zaken houden je bezig. Wanneer het stil wordt, komen onafgewerkte vragen makkelijker boven. Vermoeidheid maakt afstand nemen bovendien lastiger. Het kan helpen om eerder op de avond kort op te schrijven wat nog actie vraagt en wat vandaag niet meer oplosbaar is.
Waarom maakt perfectionisme kiezen zo moeilijk?
Omdat “een goede keuze” ongemerkt kan veranderen in “een keuze waar ik later geen spijt van mag krijgen”. Dan blijf je controleren, vergelijken en advies zoeken. Op een bepaald moment levert dat geen betere beslissing meer op. Je probeert vooral het risico op zelfverwijt weg te krijgen.
Hoe stop ik met piekeren over iets waar ik niets aan kan doen?
Vraag jezelf heel concreet wat je nog kunt beïnvloeden. Is er een actie mogelijk, doe die dan. Is die er niet, dan verandert verder nadenken de situatie niet. De gedachte hoeft daarom niet meteen te verdwijnen. Je hoeft alleen niet elke keer opnieuw op haar uitnodiging in te gaan.
Misschien weet je al genoeg
De volgende keer dat je opnieuw dezelfde beslissing uitpluist, vraag jezelf:
Ontbreekt er nog informatie, of wil ik vooral zekerheid die niemand mij kan geven?
In het eerste geval valt er nog iets uit te zoeken.
In het tweede helpt een vijfde ronde denken waarschijnlijk niet.
Soms weet je al genoeg.
Dan moet je kiezen terwijl er nog twijfel is.
Blijf je ondanks al dat nadenken telkens in dezelfde twijfel belanden? Dan is het interessanter om te onderzoeken wat je met dat denken probeert te voorkomen. Dat is precies het soort patroon waar ik in coaching mee werk.
Wil je ontdekken hoe perfectionisme bij jou werkt en hoe je er losser mee kunt omgaan? Bekijk dan mijn aanbod rond perfectionisme en coaching.
Blijf je zekerheid zoeken terwijl je steeds dezelfde gedachten herhaalt? Bekijk hoe we in perfectionismecoaching werken met twijfel, controle en de druk die je jezelf oplegt.
Wil je meer rust in je hoofd? Schrijf je in voor mijn nieuwsbrief met herkenbare inzichten en praktische coachingtips. Je krijgt het gratis e-book Coach jezelf als welkom.
Je ontvangt mijn nieuwsbrief. Uitschrijven kan onderaan elke mail.
Lees ook:
Onbeperkte relaxatietherapie bij je thuis
Perfectionisme maakt je net minder perfect
Gun jij jezelf een loopbaancoach?
P.S. Vond je dit waardevol? Deel het gerust.
Jezelf zeker voelen begint bij jezelf. Want je kan geen zelfvertrouwen winnen door dingen buiten jezelf.
