Je mail is klaar.
Toch lees je hem nog eens.
Niet omdat er nog een fout in zit, maar omdat versturen betekent dat je daarna geen controle meer hebt.
Misschien herken je dat ook op andere momenten.
Je wil nee zeggen, maar zegt toch ja.
Je hebt genoeg informatie om te beslissen, maar vraagt nog één mening.
Je weet dat een lastig gesprek nodig is, maar morgen lijkt plots een beter moment.
Op het eerste gezicht gaat het over uitstelgedrag, perfectionisme, piekeren of pleasen.
Maar vaak zit daar iets anders onder.
Je probeert niet alleen de taak of de keuze te vermijden. Je probeert vooral te vermijden wat je erbij zou voelen.
Spanning. Twijfel. Schuldgevoel. De kans op kritiek. De mogelijkheid dat iemand teleurgesteld is.
En dat verklaart waarom weten wat je zou moeten doen soms verrassend weinig helpt.
Waarom vermijden zo verleidelijk is
Stel dat je een lastig gesprek moet voeren.
Je denkt:
Straks reageert hij geïrriteerd.
Je voelt spanning.
Dus stel je het gesprek uit.
En de spanning zakt.
Dat is precies wat vermijden zo aantrekkelijk maakt. Het probleem is niet opgelost, maar jij voelt je even beter.
Onderzoek naar uitstelgedrag laat zien dat dit een belangrijk deel van het mechanisme kan zijn. We stellen niet alleen uit omdat we slecht plannen. Soms stellen we uit om onaangename gevoelens op korte termijn te verminderen.
Morgen ligt hetzelfde gesprek er nog.
Misschien zelfs wat zwaarder, omdat je er ondertussen al uren over hebt nagedacht.
Uitstellen geeft dus vaak iets waardevols: onmiddellijke opluchting.
Precies daardoor kan het een gewoonte worden.
Wanneer nadenken uitstel wordt
“Ik moet er nog even over nadenken.”
Dat kan heel verstandig zijn.
Soms ontbreekt er informatie. Soms heeft een beslissing tijd nodig.
Maar soms betekent die zin eigenlijk:
Ik hoop dat ik me morgen zekerder voel.
Dus lees je nog iets.
Je vergelijkt nog eens.
Je vraagt iemand wat die ervan denkt.
Je maakt opnieuw een lijstje met voor- en nadelen.
Dat voelt grondig. En soms is het dat ook.
Maar nadenken kan ook een slimme manier worden om nog niet te hoeven kiezen.
Je ziet dat vaak bij perfectionisme.
Een mail was na twee controles al goed genoeg. Toch lees je hem opnieuw.
Niet omdat hij wezenlijk beter wordt.
Wel omdat versturen betekent dat jij de controle loslaat.
De vraag is daarom niet alleen:
Heb ik hier voldoende over nagedacht?
Maar ook:
Levert extra nadenken mij nog nieuwe informatie op, of stel ik vooral het ongemak van kiezen uit?
Je hoeft je niet eerst zeker te voelen
We maken gemakkelijk een afspraak met onszelf:
Ik doe het zodra ik me er beter bij voel.
Zodra ik zeker genoeg ben.
Rustig genoeg.
Moedig genoeg.
Gemotiveerd genoeg.
Alleen komt dat moment niet altijd.
Ongemak betekent namelijk niet automatisch dat iets verkeerd is.
Je kunt zenuwachtig zijn én goed voorbereid.
Je kunt twijfelen én voldoende weten om te beslissen.
Je kunt schuldgevoel voelen wanneer je nee zegt, zonder dat je iets verkeerd doet.
Je kunt bang zijn voor kritiek én toch iets waardevols zeggen.
Dat betekent niet dat je elk gevoel moet negeren. Gevoelens kunnen belangrijke informatie bevatten.
Maar ze hoeven niet automatisch te bepalen wat je doet.
Je gevoel mag mee aan tafel. Het hoeft niet achter het stuur.
Een bruikbare vraag is daarom:
Wat wil ik doen als dit gevoel voorlopig niet verdwijnt?
Wat perfectionisme probeert te voorkomen
Perfectionisme gaat niet alleen over hoge standaarden.
Soms probeert perfectionistisch gedrag iets anders te voorkomen:
een fout maken, kritiek krijgen, iemand teleurstellen, controle verliezen of het gevoel hebben dat je niet voldoet.
Daarom kun je blijven voorbereiden terwijl je eigenlijk klaar bent.
Daarom kan een beslissing zoveel energie kosten.
En daarom wordt beginnen soms moeilijker naarmate iets belangrijker voor je wordt.
Er staat meer op het spel.
Dus probeer je zekerheid te krijgen die niet bestaat.
Nog iets nalezen.
Nog iets aanpassen.
Nog iemand raadplegen.
Voorbereiding is dan niet langer alleen voorbereiding.
Ze wordt een schuilplaats.
Waarom nee zeggen zo veel ongemak kan geven
Hetzelfde mechanisme speelt vaak bij people-pleasing.
Iemand vraagt:
“Kan jij dit nog even doen?”
Je agenda zit vol.
Je eerste reactie is:
Nee, eigenlijk niet.
Maar dan denk je:
Wat als hij teleurgesteld is?
En je zegt:
“Geen probleem.”
Vijf seconden ongemak vermeden.
Twee uur extra werk gekocht.
Daarom helpt alleen leren hoe je beleefd nee kunt zeggen niet altijd.
De woorden zijn vaak niet het moeilijkste deel.
De echte oefening komt daarna.
Kan je verdragen dat iemand teleurgesteld reageert?
Dat er even stilte valt?
Dat iemand nog eens probeert?
Dat jij je een beetje schuldig voelt zonder je beslissing meteen terug te draaien?
Grenzen stellen gaat dus niet alleen over communicatie.
Ook over wat je bereid bent te voelen nadat je die grens hebt uitgesproken.
Zelfvertrouwen komt vaak achteraf
We denken gemakkelijk:
Als ik wat meer zelfvertrouwen had, zou ik dit wel doen.
Maar zelfvertrouwen groeit vaak juist uit ervaringen waarin je merkt dat je iets aankunt.
Je stelt tijdens een vergadering toch die vraag.
Je stuurt die sollicitatie.
Je zegt tegen een klant:
“Dat lukt, maar niet binnen deze afspraak.”
Je neemt een beslissing zonder nog drie mensen om bevestiging te vragen.
Je voelde je vooraf misschien helemaal niet zeker.
Maar achteraf heb je iets geleerd:
Ik vond dit moeilijk en ik kon het aan.
Dat is concreter dan jezelf proberen overtuigen dat je zelfverzekerder zou moeten zijn.
Je hoeft je niet eerst anders te voelen om anders te handelen.
Soms volgt het vertrouwen pas daarna.
Maak de stap kleiner
Dit betekent niet dat je morgen meteen je grootste angst moet aanpakken.
Maak de stap kleiner.
Niet:
Vanaf nu zeg ik altijd wat ik denk.
Wel:
Vandaag geef ik één keer mijn mening voordat iemand ernaar vraagt.
Niet:
Ik stop met perfectionisme.
Wel:
Deze mail verstuur ik na twee controles.
Niet:
Ik moet eindelijk weten wat ik met mijn loopbaan wil.
Wel:
Ik plan één gesprek met iemand die werk doet waar ik nieuwsgierig naar ben.
Niet:
Vanaf nu zeg ik vaker nee.
Wel:
Ik antwoord niet meteen, maar zeg: “Ik kijk even of dat lukt.”
Zo merk je iets belangrijks:
dit is ongemakkelijk, maar ik kan het wel.
Vijf vragen als je vastloopt
Merk je dat je opnieuw begint te piekeren, controleren, uitstellen of pleasen?
Stel jezelf dan deze vijf vragen:
- Wat voel ik nu?
- Wat wil ik vermijden?
- Welke opluchting krijg ik als ik dat vermijd?
- Wat kost die opluchting mij later?
- Welke kleine stap kan ik toch zetten?
Die laatste vraag verschuift de aandacht.
Niet:
Hoe krijg ik dit vervelende gevoel weg?
Wel:
Wat kan ik doen terwijl het er nog is?
Je gaat jezelf ook anders zien
Als je jarenlang conflicten vermijdt, kan gemakkelijk het verhaal ontstaan:
Ik ben nu eenmaal niet assertief.
Logisch.
Je hebt jezelf vaak zien zwijgen, toegeven of terugkrabbelen.
Maar nieuw gedrag geeft ook nieuwe informatie.
Je stelt één grens.
Je voert één lastig gesprek.
Je neemt één beslissing zonder eindeloos bevestiging te zoeken.
Eén keer verandert niet veel.
Maar als je jezelf vaker anders ziet handelen, kan ook je beeld van jezelf verschuiven.
Blijkbaar kan ik dit.
Je hoeft je dus niet eerst een ander mens te voelen om anders te handelen.
Soms ga je jezelf pas anders zien nadat je jezelf anders hebt zien handelen.
Waarom blijf ik bevestiging zoeken?
Omdat bevestiging onzekerheid tijdelijk kan verminderen.
Iemand zegt dat je keuze verstandig is en je voelt opluchting.
Maar als je bij elke twijfel opnieuw iemand nodig hebt om je gerust te stellen, wordt het moeilijk om vertrouwen op te bouwen in je eigen beslissingen.
Vraag jezelf daarom vóór je advies vraagt:
Heb ik echt nieuwe informatie nodig, of hoop ik dat iemand mijn onzekerheid wegneemt?
Advies vragen is niet verkeerd.
Maar niet elke twijfel heeft een extra mening nodig.
Hoe weet ik of ik pieker of echt nadenk?
Kijk of je denken nog iets oplevert.
Krijg je nieuwe informatie?
Zie je nieuwe mogelijkheden?
Wordt je beslissing duidelijker?
Dan ben je waarschijnlijk nog aan het nadenken.
Herhaal je vooral dezelfde scenario’s en argumenten?
Dan ben je mogelijk aan het piekeren.
Een eenvoudige test:
Denk ik anders dan een halfuur geleden, of alleen nog meer?
Wanneer wordt perfectionisme ongezond?
Hoge standaarden zijn op zichzelf geen probleem.
Het wordt lastiger wanneer je nauwelijks nog kunt stoppen, fouten buiten verhouding zwaar opneemt, voortdurend bevestiging nodig hebt of zoveel tijd en energie in iets stopt dat andere delen van je leven eronder lijden.
De betere vraag is daarom niet:
Ben ik perfectionistisch?
Maar:
Hoeveel vrijheid hou ik wanneer iets niet perfect kan zijn?
Kan perfectionisme bijdragen aan burn-out?
Perfectionisme veroorzaakt niet automatisch een burn-out.
Maar bepaalde patronen kunnen langdurig veel energie vragen: voortdurend controleren, moeilijk delegeren, geen fouten willen maken, weinig grenzen stellen en nooit echt tevreden zijn met het resultaat.
Zeker wanneer rust nemen voelt als tijdverlies en “goed genoeg” telkens opschuift, kan de belasting hoog worden.
Misschien is dit de betere vraag
Denk aan iets wat je al een tijdje uitstelt.
Een gesprek.
Een beslissing.
Een grens.
Vraag jezelf niet alleen:
Waarom doe ik dit niet?
Vraag:
Wat zou ik moeten voelen als ik dit wél doe?
Misschien spanning.
Misschien onzekerheid.
Misschien schuldgevoel.
Misschien de kans dat iemand teleurgesteld is.
Dan zit het echte obstakel mogelijk niet in de taak zelf.
En dat gevoel hoeft niet eerst weg.
Je kunt leren:
ik kan dit voelen en toch kiezen wat ik wil doen.
Blijf je uitstellen, piekeren of aanpassen terwijl je eigenlijk weet wat je wilt?
Dan zit het probleem misschien niet in wat je moet doen, maar in wat je probeert niet te voelen.
In coaching onderzoeken we precies dat patroon: wat houdt je tegen, welke automatische reactie neemt het over en hoe kun je weer meer keuze krijgen in wat je doet?
Ontdek hoe coaching rond perfectionisme en zelfsturing je daarbij kan helpen.
In mijn wekelijkse tip deel ik concrete inzichten over perfectionisme, zelfvertrouwen, piekeren en mentale rust.
Je ontvangt meteen ook mijn gratis e-book.
Lees ook:
Onbeperkte relaxatietherapie bij je thuis
Perfectionisme maakt je net minder perfect
Gun jij jezelf een loopbaancoach?
P.S. Vond je dit waardevol? Deel het gerust.
